9099071369

کیفری

معاینه ی در محل

19 فروردین 1397
معاینه ی محل در قوانین موضوعه از ابزار تحقیق است که دادگاه جهت کسب دلیل از آن ها استفاده می کند. در امور کیفری معاینه ی محل چنانچه در باب فوت های مشکوک یا جنایی باشد، تحت عنوان بررسی صحنه ی جنایت یا جرم مدنظر است.
معاینه ی در محل

 معاینه ی محل در قوانین موضوعه از ابزار تحقیق است که دادگاه جهت کسب دلیل از آن ها استفاده می کند. در امور کیفری معاینه ی محل چنانچه در باب فوت های مشکوک یا جنایی باشد، تحت عنوان بررسی صحنه ی جنایت یا جرم مدنظر است.
 ماده ۱۲۳ ق.آ.د. ک مصوب ۱۳۹۲ در این باره می گوید:
 «هرگاه برای کشف واقع و روشن شدن موضوع، تحقیق محلی یا معاینه محل ضرورت یابد و یا متهم یا  شاکی درخواست نماید، بازپرس اقدام به تحقیقات محلی یا معاینه محل می کند.»
  صحنه ی جرم دارای اشکال و ابعاد مختلفی است که کارشناسان مختلف، امور جنایی، پزشکی و...  هر یک به نوبه ی خود با بررسی شواهد و قرائن موجود، به جمع آوری، تفسیر و تحلیل یافته ها، اسناد و مدارک باقی مانده درصحنه ی جرم می پردازند. ماده ی ۱۲۸ در این مورد به حضور پزشک هم تصریح نموده و پزشک )ازجمله پزشکی قانونی( را، کارشناس رسمی یا خبره می داند: «کارشناس رسمی یا خبره از قبیل پزشک، داروساز، مهندس و ارزیاب هنگامی دعوت می شوند که اظهار نظر آنان، از جهت علمی یا فنی یا معلومات  مخصوصی لازم باشد.»
جرائم خشونت باری مثل قتل، معمولاً در پی وقوع منازعات و کشمکش هایی مثل شکستن اشیاء یا استفاده از سلاح یا درگیری بین مقتول و قاتل به وقوع می پیوندد؛ بنابراین مدارک مهم و مورد توجهی که  درصحنه کشف شود، بسیار زیاد است.
درصحنه ی جرم حضور قاضی، بازپرس، مأموران و کارآگاهان اداره آگاهی، پزشکی قانونی و سایر کارشناسان برای کشف حقیقت لازم و ضروری است؛ به شرطی که حتی الامکان هیچ یک از اشیاء محل جرم جا به جا نشده و بکر باشند. مطابق م ۱۲۹ تمامی آثار و نشانه های مشهود و مکشوف مرتبط با قتل به دستور بازپرس توسط کارشناس پزشکی قانونی جمع آوری می شود و در صورتمجلس قید می شود.
بسیاری از این آثار و نشانه ها در مرحله ی کالبدشکافی بسیار مفید و مؤثر است؛ چه اینکه این یافته ها بتواند جنایی بودن یا نبودن مرگ و علت آن را با قطعیت مشخص کند؛ که در این صورت دیگر نیازی به کالبدشکافی جسد نیست؛ و چه اینکه در صورت وجود ابهام در مورد جنایی بودن مرگ یا علت مرگ، در  مرحله ی کالبدشکافی و در کنار یافته های ناشی از کالبدشکافی بسیار مؤثر و مفید واقع شود .
  قانون گذار ماده ۱۲۹ را با ماده ۱۳۰ چنین تکمیل می کند: «صحنه ی جرم باید توسط گروه بررسی صحنه ی جرم که حسب مورد متشکل از پزشکی قانونی، کارشناسان بررسی صحنه جرم و تشخیص هویت ،کارآگاهان نیروی انتظامی و عنداللزوم سایر کارشناسان است، تحت نظارت بازپرس و در صورت ضرورت به سرپرستی وی بررسی شود». قانون گذار در تبصره ماده ۱۳۰، تحدید اختیارات، شرح وظایف و چگونگی بررسی صحنه  ی جرم توسط اشخاص مذکور در ماده ۱۳۰ را به عهده آیین نامه های اجرایی که ظرف ۱ ماه از تاریخ لازم الإجرا شدن این قانون توسط وزیر دادگستری و وزیر کشور با همکاری نیروی انتظامی و سازمان پزشکی قانونی کشور تهیه می شود، گذاشته است. همچنین ماده ۱۳۴ میگوید: «از تمام آثار قابل انتقال موجود در صحنه جرم که در کشف جرم مؤثر است باید به میزان لازم برداشت و به نحوی مهر و موم نمود که در معرض تلف نباشد.» ماده ۱۳۵ در تکمیل ماده  ۱۳۴ اشاره به این موضوع دارد که بازپرس جهت حفظ ادله ی وقوع جرم موجود در محل از قبیل مایعات ریخته شده و غیرقابل انتقال هم موظف به اقدامات لازم ازجمله قفل یا مهر و موم محل است. همچنین برای حفظ جسد و تعیین علت فوت وی توسط پزشکان قانونی، مطابق م ۱۳۱  بازپرس ملزم به انجام اقدامات لازم، ازجمله عکس برداری و فیلم برداری از جسد  و... است.
اگر نتوانیم بازدید کامل و دقیق از محل کشف جسد و صحنه ی جرم را مهم ترین جنبه در تحقیقات راجع به مرگ های مشکوک محسوب کنیم، باید آن را به عنوان یکی از اساسی ترین و حساس ترین مراحل تحقیقات بشناسیم. صاحب نظران بر این عقیده هستند که با حضور درصحنه جرم و بازرسی آن چیزی را از  دست نمی هیم.
اگر ده ها صحنه را بازدید و همه را عادی اعلام کنیم و به این نتیجه برسیم که جنایتی واقع نشده است، بهتر از آن است که یک مورد از موارد مشکوک را از دست بدهیم و دیگر امکان بازگشت به آن برای گردآوری دلایل وجود نداشته باشد. به کرات اتفاق افتاده است که با حضور کارشناس زبده و متخصص پزشکی قانونی درصحنه ی جرم و بررسی دقیق و کارشناسی صحنه جرم ،نه تنها در کشف جرم تسریع  شده، بلکه با دقت و ظرافت خاص جرم واقع شده کشف شده است.
به طورکلی محاسن حضور پزشکی قانونی درصحنه جنایات به شرح زیر است:
الف : اگر پزشکان با معاینه جسد، موضوع را جنایت یا مشکوک به جنایت بدانند، قاضی و مأموران که در محل حاضرند، فوراً کار گردآوردی دلایل، تحقیق از شهود و دستگیری متهمان را آغاز می کنند. چون گاه ممکن است قاضی یا مأموران جریان را فوت عادی تصور کنند؛ اما پزشکی قانونی بعدها پس از معاینه جسد ،موضوع را با جنایت اعلام کند؛ که در این صورت زمان اولیه و مناسب جهت جمع آوری دلایل و پی جویی  جنایت گذشته است.
ب: اگر پزشک قانونی، در محل جسد را معاینه کند، ساعت و زمان دقیق مرگ را سریع تر و بهتر تعیین می  کند و حدسیات وی، از ضریب اطمینان بالاتری برخوردار خواهد بود.
بنابراین، به طورکلی می توان گفت که در موارد جنایی یا مشکوک به جنایت، مقام قضایی با اطلاع از وقوع جرم، مکلف به حضور در صحنه جنایت بوده و گروه بررسی صحنه جرم، متشکل از پزشکی قانونی، پلیس آگاهی و... به صحنه ی جرم فراخوانده می شوند. با بررسی اولیه ی جرم و شروع تحقیقات مقدماتی تا زمان حضور پزشک قانونی، مقام قضایی اقدام لازم را برای حفظ جسد، کشف هویت متوفی و تشخیص چگونگی فوت به عمل می آورد. پس از بررسی جسد درصحنه جرم که از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است و پس از اظهار نظر اولیه پزشکی قانونی و پاسخ به سؤالات مقام قضایی و تبادل نظر لازم، دستور انتقال جسد به پزشکی قانونی و سالن تشریح داده می شود تا در صورت لزوم با انجام کالبدشکافی، علت مرگ مشخص و در اسرع وقت اعلام گردد. م 126 هم به نوعی به کالبدشکافی اشاره دارد. چه اینکه در مرحله کالبدشکافی هم  پزشکی قانونی تمامی آثار و علائم ضرب و صدمات جسمی را بر روی پوست و داخل بدن بررسی می نماید.
ماده: «بازپرس برای معاینه ی جراحات، آثار و علائم ضرب، صدمات جسمی، آسیب های روانی و سایر  معاینات و آزمایش های پزشکی، نظر پزشکی قانونی را اخذ یا حسب مورد از وی دعوت می کند. اگر پزشکی قانونی نتواند حضور یابد و یا درجایی پزشکی قانونی نباشد، پزشک متخصص معتمد دعوت می شود.»
پس از انجام کالبدشکافی و صدور جواز دفن، جسد برای کفن و دفن، تحویل اولیای دم می گردد.

منابع:
جعفر زاده، نسرین؛ مقررات پزشکی قانونی در کشف جرم؛ تحت نظر در:
www,hamidkhanzadeh,blogfa,com//post66//%D9%85%D9%82%D8%B1%D8%B1%D8% A7%D8%AA%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86%DB%8C%D8%AF%D8%B1 %DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%AC%D8%B1%D9%85

 

سارا مرسل‌زاده – کارشناس ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی

 

 

مشاوره حقوقی دادفر