9099071369

کیفری

حقوق حیوانات در قوانین، کنوانسیون ها و معاهدات بین المللی

15 خرداد 1397
حقوق حیوانات در قوانین، کنوانسیون ها و معاهدات بین المللی

حیوانات و جانوران در اشکال بی‌شمارشان‌، بخش غیرقابل جایگزین سیستم طبیعی کره ی زمین را تشکیل می‌دهند که باید برای سعادت بشریت حفظ شوند... باید با آگاهی از ارزش در حال رشد جانوران وحشی و حیوانات اهلی؛ از نقطه نظر زیست محیطی‌، بوم‌شناسی‌، نسل‌شناسی‌، علمی‌، زیبایی‌شناسی‌، تفریحی‌، فرهنگی‌، آموزشی‌، اجتماعی و اقتصادی‌ و... در جهت حفظ حقوق حیات وحش و حیوانات و محیط زیست تلاش کرد و به قول آلبرت شوایتسر، فیلسوف و پزشک آلمانی؛ " تا زمانی که بشر دایرۀ محبت خود را به همۀ موجودات زنده گسترش ندهد، به صلح دست نخواهد یافت".
نهضت حمایت از محیط زیست در عرصه بین المللی به نیم قرن قبل باز می گردد و به تبع حمایت از حقوق حیوانات در عرصه بین المللی  دارای آن حد از اهمیت است که اقدامات بین المللی تا جایی پیش رفته که نهاد قضائی غیردولتی در حمایت از محیط زیست خواستار مجوز برای رسیدگی به معاهده چند جانبه و مسائل زیست محیطی شده است.
 از آن زمان تاکنون ۳۰۰ معاهده چند جانبه و ۱۰۰۰ معاهده دو جانبه و هفتاد سند بین المللی در این زمینه منعقد شده است.مانند کنوانسیون ۱۹۷۱ رامسر، اعلامیه ۱۹۷۲ استکهلم، کنوانسیون حمایت از میراث فرهنگی و طبیعی جهان ۱۹۷۲ و ....

مضافاً اینکه بخش قابل توجهی از این تلاش ها به موضوع حمایت از گونه های جانوری مربوط می شود.

قوانین بین المللی حفاظت از تنوع زیستی

از زمان اولین تجلی کامل قوانین بین المللی حفاظت از تنوع زیستی در سال ۱۹۹۲، اکنون این حقوق نسبتاً به خوبی توسعه یافته است و مجموعه ی وسیعی از معاهده های دو جانبه و منطقه ای مناسبی وجود دارد که رویکردهای جدید را به هم پیوند می دهد.نمونه هایی از چنین توافق نامه ها شامل دستورالعمل زیستگاه های اتحادیه ی اروپایی ۱۹۹۲، موافقت نامه ی ذخایر ماهی های دو کاشانه ای، مهاجر و ماهی های تجاری ۱۹۹۵ و البته کنوانسیون زیستی سازمان ملل متحد ۱۹۹۲ است. با این حال، نمی توان گفت که ایده ی حفاظت از تنوع زیستی بدون هیچ ریشه ی تاریخی و تنها در سال ۱۹۹۲ به صورت کاملاً شکل یافته ظاهر شد. بلکه، می توانیم تکامل مفهوم تنوع زیستی را دست کم از سال ۱۹۲۷ در نظر بگیریم و یکی از فلسفه های مبنایی اش رویکرد اکوسیستمی است که در معاهده های حیات وحش از دهه ی ۱۹۷۰ ظهور پیدا کرد.

سیاست های بین المللی حفاظت از تنوع زیستی از منابع گوناگونی منشا گرفته است:

بیانیه ی استکهلم ۱۹۷۲ که حفاظت از گیاهان و جانوران را به نفع نسل های حال و آینده از طریق مدیریت و برنامه ریزی محتاطانه خواستار شد. منشور جهانی طبیعت ۱۹۸۲ که در اصول کلی اش منعکس کننده ی رویکردهای اکوسیستم محور و اشاره به حفاظت از تنوع گونه ها بود.

راهبرد حفاظت جهانی اتحادیه ی بین المللی حفاظت از طبیعت ۱۹۸۰

برنامه ریزی عملیاتی حفاظت از زیست کره ی یونسکو ۱۹۸۴

صل دوم : کنوانسیون تنوع زیستی سازمان ملل متحد ۱۹۹۲

همانطور که عنوان این کنوانسیون اشاره می کند، کنوانسیون تنوع زیستی سازمان ملل متحد ۱۹۹۲ نخستین معاهده ی بین المللی مخصوص حفاظت از تنوع زیستی است.

مهم است زمانی که خوانندگان این متن به نقش این کنوانسیون در حفاظت از حیات وحش توجه می کنند به خاطر بیاورند که حفاظت ارائه شده توسط این کنوانسیون برای گونه های وحشی به طور پیش فرض است و حفاظت، نخستین هدف کنوانسیون نیست.این کنوانسیون متفاوت از معاهده های حیات وحش-محوری است. برعکس، این معاهده ها گرایش به رسیدگی به موضوع های مربوط به حفاظت تنوع زیستی به صورت بخشی (نه کلی) را دارند(یعنی مشکلات خاصی را عنوان می کند و اجزای مختلف تشکیل دهنده تنوع زیستی به طور مجزا حفاظت می شود). کنوانسیون تنوع زیستی حفاظت و مراقبت از اجزای تنوع زیستی را در مجموع عنوان می کند و بر ارزش ذاتی تنوع زیستی تمرکز می کند نه گونه خاص، از این رو، یک گونه ی معمولی که شایستگی حفاظت مستقیم توسط معاهده های جانوری را ندارد به عنوان جز مهم اکوسیستمی که به آن تعلق دارد و همچنین به دلیل کمکی که به تنوع زیستی گونه ها در دنیای امروزی می کند مورد حفاظت قرار می گیرد.

سه هدف کنوانسیون زیستی که در ماده ۱ تعیین شده است به شرح زیر است:

۱.حفاظت از تنوع زیستی؛

۲.استفاده پایدار از اجزای تنوع زیستی؛

۳.تقسیم عادلانه منافع حاصل از بهره برداری منابع ژنتیکی.

دو هدف اول با حفاظت جانوری ارتباط مستقیم دارد.

کنوانسیون تجارت بین المللی گونه های در معرض خطر(ساتیس)

سایتس اولین معاهده ای بود که چنین نظارت جهانی را با روشی جامع برپا کرد. در سال ۱۹۶۳ ایده ی ایجاد یک کنوانسیون بین المللی برای قانونمند کردن تجارت گونه های در معرض خطر، از سوی مجمع عمومی اتحادیه ی جهانی حفاظت از طبیعت اهمیت دوباره ی بین المللی یافت.

سایتس از نظر بسیاری از تحلیل گران موفق ترین معاهده ی بین المللی حفاظت از گونه های جانوری است.این نظر بر پایه ی دو واقعیت استوار است:

۱.پذیرش کلی اصول اساسی این کنوانسیون توسط بیشتر دولت ها؛

۲.تاثیر سازوکار اجرایی این معاهده.

اگر بخواهیم به توصیف کنوانسیون سایتس بپردازیم باید به این نکته اشاره کنیم که سایتس معاهده ای است که از راهکارهای تلفیقی برای حفاظت استفاده می کند.به این صورت که پیوست اول کنوانسیون به اعمال ممنوعیت کلی بر تجارت بین المللی (برای گونه های در معرض خطر انقراض) می پردازد؛ درحالیکه برای گونه های فهرست شده در پیوست دوم آن(که هنوز بقای آن ها با تجارت در معرض خطر قرار نگرفته است) دارای مشخصات معاهده های تجاری است. بنابراین سازوکار اصلی اعمال شده، سیستم مجوزدهی پیچیده ای را برای صادرات و در برخی موارد واردات گونه های حفاظت شده است که به طور کارآمدی هرگونه تجارت گونه های پیوست اول و دوم را بدون اخذ مجوز قبلی ممنوع می کند.

هدف اصلی کنوانسیون، همکاری بین المللی به منظور حفاظت از گیاهان و جانوران وحشی در مقابل بهره برداری  بیش از حد از طریق تجارت بین الملل است.

تمام دولت ها موظفند اقدام های مناسبی برای اجرای کنوانسیون و ممنوعیت تجارت نمونه هایی که موجب نقض مقررات کنوانسیون می شوند را اتخاذ کنند.

بنابراین این معاهده نسبتاً موفق و کارآمد است،هرچند کنترل تجارت هرگز به تنهایی نما تواند پاسخگوی تهدیدهایی از قبیل آلودگی و تخریب زیستگاه باشد.

 

منابع:

۱. بلک،ژانت الیزابت؛حفاظت از حیات وحش از منظر حقوق بین الملل؛انتشارات مجد؛چاپ سوم؛۱۳۹۴.

۲. حسینی،عباس؛حقوق حیوانات در ایران و اسناد بین المللی؛انتشارات مجد؛چاپ اول؛۱۳۹۰.

سارا مرسل‌زاده – کارشناس ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی

 

مشاوره حقوقی دادفر