9099071369

کیفری

حمایت از حیوانات در قرآن و  آموزه های دینی

15 خرداد 1397
حمایت از حیوانات در قرآن و  آموزه های دینی

حفظ و حمایت از حقوق حیوانات از قدیم الایام همواره مورد توجه بوده است. به صراحت آیات متعدد قرآن حیوانات در برابر خدواند به خضوع برخاسته اند و بر آستان او سجده می کنند. در نظام حقوقی اسلام، از یک سو بهره برداری و استفاده ی بهینه از حیوانات مورد شناسایی قرار گرفته و از سویی دیگر به رعایت حقوق حیوانات و دفاع از گونه های مختلف آنان سفارش شده است به نحوی که آزار و اذیت و کشتن حیوانات عملی مذموم و مرتکبین مستوجب عذاب الهی اند. در مکتب توحیدی اسلام، اخلاق زیست محیطی، اخلاقی خدامحور است؛ زیرا برگرفته ازجهانب ینی توحیدی است که در آن، خدا محور جهان، خالق و نگه دارنده آن می باشد. بنابراین، مراقبت از محیط زیست، مراقبت از چیزهایی است که متعلق به خداوند است. انبیاء و پیامبران (ع) همواره به رعایت حقوق حیوانات و داشتن رفتاری مناسب با آن ها تأکید نموده اند. حقوق حیوانات و عدالت نسبت به آن ها در سیره حضرت علی (ع) تا آن جا اهمیت دارد که حضرت در مقابل دریافت تمام هستی و اقلیم هفت گانه، حاضر به گرفتن پوست جویی از دهان مورچه ای به ظلم و ناروا نیست. در تعالیم و آموزه های دینی با حرمت صید جانورانی که در حریم شهر مکه زندگی میکردند مواجه هستیم که جلوه ای ازحمایت و حفاظت از حقوق حیوانات در آن عصر بود.

طرفداران حقوق حیوانات معتقدند حیوانات حقوق قانونی و اخلاقی معینی‌اند که شامل حقّ مورد صدمه و آزار قرار‌داده‌ نشدن آن ها نیز می‌‌شود؛ در حالی‌که اسلام قرن‌ها پیش با لطافت و دقت تمام به این مسئله مهم در قرآن کریم و سایر متون دینی توجه کرده است.

بهتر است یادآوری شود که، نظام حقوقی کشور ما از فقه امامیه سرچشمه می گیرد و دکترین اسلامی و فقه امامیه برای ما عین حقوق است و منابع معتبر اسلامی بعد از قوانین، منبه فیاض حقوق ایران است و در نبود قانون حمایتی از حیوانات، این حقوق برای حیوانات در منابع معتبر اسلامی ثابت می بوده و اصل بر بقای آن است. بنابراین در جایی که قانون، حکم خاص ندارد این حقوق ثابت شده از منابع رسمی حقوق ایران می باشد.

حقوق حیوانات در قرآن کریم

و خداوند تمام حیوانات را از آب آفرید(و آن ها را متفاوت به وجود آورد) به طوریکه بعضی از آن ها(مانند مارها) روی شکم شان حرکت می کنند و بعضی(مانند انسان ها) روی دو پا راه می روند و بعضی دیگر با چهار پا حرکت می کنند و خداوند هرچه را که بخواهد می آفریند و پروردگار در آفرینش قادر مطلق است.

 

قرآن کریم در این زمینه آیه هاى بسیارى دارد که تنها به مواردی اشاره مى شود:

۱.طبق آیات قرآن کریم حیوانات به دلیل داشتن شعور و ادراک در عالم خودشان از حق حیات و وجود مساوی با انسان ها برخوردارند به طوریکه آمده است:

«هیچ جنبنده ای در زمین و هیچ پرنده ای در هوا که با دو بال خویش پرواز می کند نیست مگر اینكه امّتهایی مانند شما ( نوع بشر ) هستند . ما هیچ چیز را در این کتاب (آفرینش ، بیان ) فرو گذار نکردیم ، آن گاه همه به سوی پروردگار خویش محشور می شوند.»

۲.انسان و دام از حق مشابه در استفاده از خوراک خوب و تازه  برخوردارند به طوریکه آمده است:

«آیا ندیدند که ما آب باران را به سوی زمین خشک می رانیم و بوسیله آن زراعت هایی می رویانیم كه هم خود و هم چهارپایانشان از آن می خورند ؟ آیا باز هم چشم بصیرت نمی گشایند؟»


۳.انسان و دام هر دو از حق بهره برداری برابر از طبیعت برخوردارند:

«تا با آن ( آبی که از آسمان فرود آمده ) سرزمین مرده را زنده کنیم و آن را به آفریده های خویش ؛ چهار پایان و آدمیان بسیار بنوشانیم.»

۴.«چه بسیار جاندارانى که نمى توانند متحمل روزى خود شوند، خداست که آنها و شما را روزى مى دهد و اوست شنواى دانا.»

۵.«ـ شیطان مى گوید ـ و آنان را گمراه مى کنم و به آرزوها سرگرم مى سازم و به آنان دستور مى دهم که (اعمال خرافى انجام دهند و)گوش چهارپایان را بشکافند و آفرینشِ (پاک) خدایى را تغییر دهند؛ (و فطرت توحید را به شرک بیالایند)، و هرکس شیطان را به جاى خدا، ولى خود برگزیند، زیان آشکارى کرده است.»

در این سه آیه ی اخیر به سه نکته بسیار مهم اشاره شده است: نخست آنکه همه موجودات را داراى نظام اجتماعى برشمرده است؛ مانند انسان ها. البته با توجه به تفاوت هایى که در ذات انسان و حیوان هست، ساختار اجتماعى آنان نیز باهم فرق دارد؛ اما با وجود این فرق، حیوان‌ها نیز جوامع حیوانى دارند؛ دوم اینکه، روزى و رزق هر دو (انسان و حیوان) بر عهده خداوند مى باشد؛ سوم اینکه مثله کردن را کارى شیطانى شمرده و از آن به خسارتى بزرگ تعبیر کرده است.

علاوه بر این در تفسیر کاشف نیز در ذیل آیه ۳ سوره انعام آمده است:
خداوند با تحریم انواع مردار، بشر را برانگیخته است تا در حفظ و نگهداری و تغذیه و بهداشت دام بکوشد و از تلف شدن، خفه شدن، کتک خوردن و پرت شدن از بلندی و ایجاد جنگ و درگیری میان حیوانات و نیز حمله حیوانات درنده به آن ها جلوگیری به عمل آورد و همچنین افراد شرور و قسی القلب، آن ها را برای تفریح و سرگرمی به جان یکدیگر نیاندازند.

لازم به ذکر است سوره ی انعام در قرآن کریم در برخی آیات در رابطه با حیوانات و حقوق آن ها احکامی دارد.در توضیح باید گفت که «انعام» یعنی احشام و چهارپایان. خداوند در بخش‌هایی از آیات ۱۳۶ تا ۱۴۴ عقاید و رسوم و سنت‌های جاهلی درباره گاو و گوسفند و شتر و بز و قربانی و گوشت آن را بیان کرده و خواسته است عقاید انحرافی آنان درباره این حیوانات را اصلاح کند. واژه «انعام» در این سوره بیش از هر سوره دیگر (شش بار) به کار رفته است. احکام و مسائل مربوط به چهارپایان طی پانزده آیه (۱۳۶ - ۱۵۰) به طور مشروح بیان شده است. با این نامگذاری، توجه انسان‌های متفکر را به جهان شگفت‌انگیز حیواناتی جلب می‌کند که منافع و برکات فراوانی برای بشر دارند؛ لذا به سوره انعام نامگذاری شده است.

 

منابع:

۱. قرآن مجید، سوره ی نور، آیه ی ۴۵.

۲.قرآن مجید، سوره ی انعام، آیه ی ۳۸.

۳. قرآن مجید، سوره ی سجده، آیه ی ۲۷.

۴.قرآن مجید، سوره ی فرقان، آیه ی ۴۹.

۵. قرآن مجید، سوره ی عنکبوت، آیه ی ۶۰.

۶.قرآن مجید، سوره ی نسا، آیه ی ۱۱۹.

۷. http://wikifeqh.ir/%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%A3%D9%86%D8%B9%D8%A7%D9%85

سارا مرسل‌زاده – کارشناس ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی

 

مشاوره حقوقی دادفر