کیفری

نحوه‌ی مطالبه‌ی خسارت مادی و معنوی ناشی از تاخیر در پرواز(2)

26 شهریور 1397
نحوه‌ی مطالبه‌ی خسارت مادی و معنوی ناشی از تاخیر در پرواز(2)

به طور کلی باید گفت: انواع خسارات ناشی از عدم ایفای تعهد یا تأخیر در اجرای آن در فرض تعیین پیشاپیش خسارت در قرارداد و عدم تعیین آن قابل بحث است. در هر حال به‌ منظور جلوگیری از اطاله‌ی بحث به صورت کلی می‌توان گفت که چنانچه در قرارداد تعیین خسارت نشده باشد، صرف عدم ‌ایفای تعهد متعهد، اماره‌ی تقصیر وی محسوب است و برای مطالبه خسارت، احراز ورود خسارت و میزان خسارت با تشخیص دادگاه خواهد بود. اما چنانچه در قرارداد تعیین خسارت مقطوع یا شرط وجه‌التزام گنجانده شده باشد، در خصوص فرض عدم ‌اجرای تعهد یا تأخیر در اجرای آن و اینکه موضوع تعهد آیا وجه نقد باشد یا غیر وجه نقد، انواع خسارات قابل مطالبه عبارت است از: خسارات مادی، خسارات معنوی و عدم نفع که در ذیل به بررسی هر یک از این موارد خواهیم پرداخت.

مبحث دوم: خسارات مادی

این نوع خسارت قابل تقویم و تبدیل به پول است و از نظر وقوع آن ممکن است هم به صورت نبودن شیء موجود باشد (تخریب شیء) یا به صورت نبودن نفع. (برای مثال بازرگانی به این علت که فروشنده کلی، کالا را به وی تحویل نداده، ‌نتوانسته است آن کالا را در بازار مساعد بفروشد.) از نظر مالی که موضوع خسارت است، این مال می‌تواند شیء مادی باشد (خسارتی که از تصادف دو خودرو حاصل شده) و هم شخص حقیقی ( هزینه‌ی پزشکی و از کارافتادگی) یا حقوق مالی (خسارت به شهرت مالی). در هر حال هر یک از مصادیق خسارت مادی می‌تواند موضوع شرط تعیین خسارت قراردادی قرار گیرد.

در خصوص تاخیرات پروازی نیز، پرداخت هزینه بلیط مسافران، از جمله خسارت مادی می باشد که بر عهده‌ی ایرلاین مربوطه است که اصولاً به راحتی قابل اثبات است و برای دریافت این نوع از خسارات مشکل خاصی وجود ندارد.

بررسی مقررات اتحادیه اروپا در خصوص تاخیرات پروازی

کميسيون اتحاديه‌ی اروپا نيز براي مسافران خطوط هوايي، حقوقي قائل است. بر اين اساس مواردي مانند امتناع از مسافرگيري در وقت مقرر، لغو شدن پرواز و تاخير در پرواز بايد از سوي شرکت هواپيمايي مربوطه به اطلاع مسافران برسد و شرکت‌ها همکاري و مساعدت لازم را با مسافران به‌ويژه افراد آسيب پذيرتر داشته باشند.
حقوقي كه كميسيون اتحاديه‌ی اروپا براي مسافران در شرايط مختلف تاخير يا لغو در نظر گرفته به شرح زير است:

۱- به مسافران بابت لغو پرواز يا تاخير ناشي از نامساعد بودن شرايط جوي خسارتي داده نمي‌شود و مسافران مي‌توانند بليت خود را لغو و بهاي آن را به طور كامل دريافت كنند يا با پرواز جايگزين ديگر شركت هواپيمايي مربوطه سفر كنند.

۲- در صورت رزرو بيش از ظرفيت، شرکت‌هاي هواپيمايي بايد ابتدا افراد داوطلب را از فهرست پرواز خارج کنند و در صورت کافي نبودن اين کار، فرد رزرو کننده مي‌تواند يا با پرواز بعدي همراه شود يا اين‌که با لغو پرواز خود، پول بليت را به طور کامل دريافت کند.

۳-افراد با توجه به مسافت پرواز و ميزان تاخير، حق دارند بين ۱۲۵ تا ۶۰۰ يورو غرامت دريافت كنند.
۴- در صورت لغو پرواز نيز بايد همين ميزان غرامت به مسافر پرداخت شود، مگر اين‌که شرکت هواپيمايي دو هفته قبل از پرواز آن را اعلام کرده باشد يا اين‌که به جاي پرواز لغو شده، پروازي رضايت بخش براي مشتري تدارک ببيند. در صورتي که شرکت هوايي بتواند ثابت کند لغو پرواز به دليل شرايط فوق‌العاده صورت پذيرفته است، غرامتي پرداخت نمي‌شود.

۵-در صورتي که تاخير در پرواز دست کم دو ساعت به طول انجامد، شرکت هوايي بايد امکاناتي مانند تماس تلفني رايگان، نوشيدني و غذا و اسکان را در اختيار مسافران قرار دهد.

۶- در صورتي که پروازي با بيش از سه ساعت تاخير به مقصد برسد و شرکت هواپيمايي مسئول تاخير باشد، غرامتي مشابه حالت لغو پرواز به مسافر پرداخت مي‌شود.

۷- مسافران بعد از پنج ساعت تاخير حق دارند که پروازشان را لغو کنند و پول بليت شان را به طور کامل دريافت كنند. در اين حالت شرکت هواپيمايي موظف است پروازي را براي بازگشت مسافر به مبداء اوليه پرواز تدارک بيند.

البته طبق كنوانسيون‌ بين‌المللي ورشو، اگر ايرلايني با تاخير پروازي خود موجب ضرر و زيان مسافري شود، مسافر حق دارد به دادگاه شكايت كند و ايرلاين مربوطه مسئول است و بايد پاسخگو باشد. اين روش پاسخگويي ايرلاين روش قضايي است و چون در دادگاه، شركت هواپيمايي مسئول تلقي مي‌شود، نيازي به اثبات نيست و حق به مسافر داده مي‌شود.

اما طبق گزارش‌هاي مردمي، نحوه‌ی رسيدگي و پذيرايي شركت‌هاي هواپيمايي كشور در تأخير‌ات پروازي به مسافران رضايت‌بخش و بر اساس كنوانسيون‌هاي بين‌المللي نيست. اغلب مسافران مشمول تاخير نيز از مراجعه به دادگاه و شكايت از شركت‌هاي هواپيمايي انصراف مي‌دهند. اين در حالي است كه مسافران بابت تاخير بيش از نيم ساعت هواپيما مي‌توانند خواستار حقوق قانوني خود از شركت هواپيمايي مربوطه شوند.

 

متاسفانه همواره تاخیر پروازهای داخلی در کشور به عنوان ضعف در سیستم حمل و نقل هوایی کشور دیده شده است، هر از گاهی مسئولان به تاخیرهای چندساعته پرواز‌ها توجه ویژه کرده‌اند و خواستار کاهش مدت زمان آن شده‌اند اما پس از مدتی انگار این تاخیر‌ها عادی و تکراری شده و به حال خود‌‌‌ رها شده‌اند. و همین امر دلیل‌ اوج گیری مدت زمان تاخیر پروازهای داخلی شده است. مسئله‌ی قابل توجه در خصوص تاخیرات پروازی، مسئله‌ی مسئولیت مدنی و نحوه‌ی جبران خسارت مادی و معنوی پیش آمده است که با توجه به موارد ذیل باید قائل به استحقاق مسافران پرواز تأخیری نسبت به دریافت خسارات باشیم:

۱-ایران به کنوانسیون های بین المللی از جمله کنوانسیون ورشو و مونترال پیوسته است و طبق این کنوانسیون‌ها، مدعی خسارت می تواند برای دریافت ضرر و زیان و خسارات وارده ‌ی ناشی از تاخیرات پروازی اقامه دعوا نماید.

۲- ماده ۱ قانون مسئولیت مدنی صراحتاً بیان می نماید :

 هركس بدون مجوز قانوني عمداً يا در نتيجه‌ی بي احتياطي به جان يا سلامتي يا مال يا آزادي يا حيثيت يا شهرت تجارتي يا به هر حق ديگر كه به موجب قانون براي افراد ايجاد گرديده لطمه اي وارد نمايد كه موجب ضرر مادي يا معنوي ديگري شود مسئول جبران خسارت ناشي از عمل خود مي باشد.

در واقع این ماده ضرر و زیان های مادی و معنوی را قابل جبران دانسته است.

۳- به علاوه از نظر فقهی قاعده‌ی «لاضرر و لاضرار فی الاسلام» اجازه نمی‌دهد هیچ زیانی بدون جبران بماند.

 

 و النهایه باید گفت: طبق عرف بین‌المللی حمل و نقل هوایی نیز، تاخیر پروازی تا نیم ساعت ایرادی ندارد، اما در صورت تاخیر بیش از نیم ساعت، ایرلاین‌ مربوطه باید جوابگوی مسافران باشد و بر اساس کنوانسیون‌های بین‌المللی باید به مسافران خسارت بپردازد و رضایت آنان را جلب کند.

 

منابع:

۱. جمشیدی؛ مقاله ممکن‌الحصول و عدم‌النفع، وبلاگ تخصصی حقوق ایران.

۲. جباری، منصور؛ مقاله‌ی دادگاه صلاحیت‌دار در دعاوی مطروحه در حمل‌و‌نقل هوایی، سال دهم، شماره ۲۵، پاییز و زمستان ۱۳۸۷.

۳. جواد یاوری، روزنامه اطلاعات، خسارات ناشی از تاخیر یا لغو پرواز هواپیما را چگونه می توان مطالبه کرد؟۲۵/۶/۱۳۹۲

۴. http://www.parsine.com

۵. http://www.tabnak.ir

سارا مرسل‌زاده – کارشناس ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی

 

مشاوره حقوقی دادفر